|  |   |  |  

آموزش آرایه های ادبی در شعر فارسی

تضمين

 

عنوان آرايه: تضمين: 

 توصيف آرايه:

تضمين آن است كه بيتى يا مصراعى از شعر ديگران در شعر خويش درج كند و چنانچه

جايگاه مناسبى داشته باشد و در عذوبت و رونق ما قبل بيفزايد، آن را پسنديده دارند

 

چنانكه« رشيد» گفته است و مصراع« عنصرى» را تضمين كرده است:

نمود تيغ تو آثار گفت فلك   « چنين نمايد شمشير خسروان آثار»

 

و گاهى شاعر تنبيه كند در شعر خويش كه چيزى از گفته

ديگران تضمين مى‌كنم چنانكه انورى گفته است:

در اين مقابله يك بيت ازرقى بشنو   نه از طريق تنحُّل بوجه استدلال
« زمرد و گيه سبز هر دو همرنگند   و ليك زين به نگين‌دان كشند و زان به جوال»

 

البته« تضمين» در فن عروض به معناى ديگرى آمده است و آن

« وابسته بودن قافيۀ بيت به مابعد خود است بدان سان كه بيت به استقلال، معناى تمام نداشته باشد»

تضمين در شعر پارسى نسبت به شعر تازى كمتر ديده مى‌شود

و بيشتر در مواردى كه شاعر بخواهد به طريق هزل و ظرافت شعر بسرايد بكار مى‌رود.