|  |   |  |  
 

آموزش آرایه های ادبی در شعر فارسی

عطف بيان( ترادف)

 

 عنوان آرايه: عطف بيان( ترادف): 

 توصيف آرايه:

مانند« شاه شجاع» در بيت زير:

داور دين،- شاه‌شجاع-، آن كه كرد   روح قُدُس، حلقۀ امرش به گوش

 

كه عطف بيان است براى« داور دين» و از موجبات اطناب.

عطف مترادف بر مترادف: مانند عطف« خطا» بر« سهو» در:

سهو و- خطاى- بنده چو گيرند اعتبار   معنىِ لطف و رحمت پروردگار چيست

 

و عطف« پرده» بر« نقاب» در:

جمال يار ندارد نقاب و- پرده- ولى   غبار ره بنشان تا نظر توانى كرد

 

و عطف« ناتوانى» بر« ضعف» در:

با ضعف و- ناتوانى-، همچون نسيم خوش باش   بيمارى اندر اين ره، خوشتر ز تندرستى

 

و عطف« معدن» بر« كان» در بيت زير:

گر پرتوى ز تيغت بر كان و- معدن- افتد   ياقوت سرخرو را بخشند رنگ كاهى

 

لازم به ياد آورى است كه عطف مترادف بر مترادف براى تأكيد است.

عطف خاص بر عام: كه يكى ديگر از موجبات اطناب است مانند آيۀ شريفۀ« حٰافِظُوا

عَلَى اَلصَّلَوٰاتِ وَ اَلصَّلاٰةِ اَلْوُسْطىٰ»- صلوة وسطى يعنى نماز عصر به واسطۀ آن كه بين دو

نماز روز و دو نماز شب قرار دارد و هر يك از نمازهاى پنج‌گانه كه بين نمازهاى ديگر

واقع شده است- كه صلاة وسطى يعنى نماز وسط، اخص است از صلوات-« فِيهِمٰا فٰاكِهَةٌ وَ

نَخْلٌ وَ رُمّٰانٌ» كه نخل و رمان اخص‌اند از فاكهه. عطف خاص بر عام بيشتر براى آگاهانيدن

شنونده است از ارزش و اهميت خاص.

بكن معامله‌اى- وين دل شكسته بخر-   كه با شكستگى ارزد به صد هزار درست

 

جملۀ« اين دل شكسته بخر» خاص است و« بكن معامله‌اى» عام.

نذر كردم گر از اين غم بدر آيم روزى   تا در ميكده شادان و- غزلخوان- بروم

 

كه« غزلخوان» يعنى معطوف، اخص است از« شادان» يعنى معطوف عليه.

روى جانان‌طلبى، آينه را قابل ساز   ورنه هرگز گل و- نسرين- ندمد ز آهن و روى

 

كه در آن معطوف يعنى نسرين خاص است و معطوف عليه يعنى گل عام- ممكن

است منظور از گل، گل محمدى باشد كه در آن صورت عطف خاص بر خاص خواهد بود.

عطف عام بر خاص: إِنَّ صَلاٰتِي وَ نُسُكِي...- آيه- كه در آن« نسكى» اعم است از

« صلوة». عطف عام بر خاص براى افادۀ تعميم است.

جهان چو خلد برين شد به دور سوسن و گل   ولى چه سود كه در وى نه ممكن است خلود

 

گل- معطوف- اعم است از سوسن- معطوف‌عليه- حافظ مى‌خواهد بگويد: جهان

چو خلد برين شد به دور سوسن و ياسمن و لاله و نسرين و غيره ولى چه سود كه در آن

نمى‌توان جاودانه بود.

نرم افزار های ادبی

نرم افزار دُرج

نرم افزار دُرجنرم افزار دُرج

نرم افزار تاریخ ایران اسلامی

نرم افزار تاریخ ایران اسلامینرم افزار تاریخ ایران اسلامی

شاهنامه فردوسی

شاهنامه فردوسیشاهنامه فردوسی

نرم افزار مثنوی و معنوی مولانا

نرم افزار مثنوی و معنوی مولانانرم افزار مثنوی و معنوی مولانا