|  |   |  |  

آموزش آرایه های ادبی در شعر فارسی

مراعات نظير( تناسب)

 

عنوان آرايه: مراعات نظير( تناسب): 

 توصيف آرايه:

آن است كه دو يا چند معنى متناسب را در سخن گرد آورند چون سمن و سنبل و

نسرين در اين بيت:

 

رسم بدعهدى ايام، چو ديد ابر بهار   گريه‌اش بر سمن و سنبل و نسرين آمد

 

كه از جهت معنى با يكديگر تناسب دارند.

تناسب ميان اشياء يا از جهت« هم جنس» بودن آنهاست مانند تناسب ميان گل و نسرين،

سرو و گل و ريحان، چنگ و رباب، قول نى و نغمۀ چنگ، ماه و خورشيد، زهره و

زحل و...

گوشم همه بر قول نى و نغمۀ چنگ است   چشمم همه بر لعل لب و گردش جام است

 

جلوه‌گاه رخ او، ديدۀ من تنها نيست   ماه و خورشيد همين آينه مى‌گردانند

 

يا از جهت« تشابه» آنها، مانند تشابه ميان قد و سرو، عارض و نسرين، چشم و نرگس،

لب و لعل و...

دلم بجو كه قدت همچو سرو دلجوى است   سخن بگو كه كلامت، لطيف و موزون است

 

به بوى او دل بيمار عاشقان چو صبا   فداى عارض نسرين و چشم نرگس شد

 

و يا از جهات ديگر.